Tái tạo rạn san hô Phú Quốc: Hành trình đưa hơn 300 cành san hô trở lại biển

Cập nhật chiến dịch tháng 4/2026 – Dự án Reef Regeneration của OnBird Phú Quốc

Một chiến dịch 15 ngày, bốn rạn san hô, hơn 300 cành được trở lại rạn.

Trong tháng 4/2026, các nhà sinh vật biển cùng đội hướng dẫn viên thực địa OnBird đã bước vào một chặng đường đặc biệt: chiến dịch cấy phục hồi 15 ngày trên bốn rạn trọng điểm phía Nam đảo Phú Quốc – Little Hill, North Little Hill, Sword Reef và Turtlehead Reef.

Mục tiêu là đưa hơn 300 cành, cụm san hô trở lại với biển, ở độ sâu chỉ từ 1 đến 4 mét trên các rạn viền bờ. Đây không phải một hoạt động đơn lẻ. Đó là giai đoạn đầu tiên của một dự án lớn hơn nhiều: “Tái tạo Rạn San hô – Reef Regeneration Project” mà OnBird đã ấp ủ và triển khai từ năm 2025.

Đây là giai đoạn 1 của một hành trình dài hơi

Để hiểu được ý nghĩa của 15 ngày này, cần nhìn lại bức tranh tổng thể của dự án Reef Regeneration:

Giai đoạn nền tảng đã bắt đầu từ tháng 4/2025 với việc xây dựng Vườn ươm San hô tại Nam đảo Phú Quốc. Suốt một năm trời, các cụm san hô non được nuôi dưỡng cẩn thận trên hệ dây treo, chờ đến lúc đủ lớn để trở về biển.

Giai đoạn 1 – khởi động từ tháng 10/2025 cấy trồng Khu Rừng San Hô tại Bắc đảo Phú Quốc.

Giai đoạn 2 – chính là chiến dịch tháng 4/2026 này – thu hoạch những cụm san hô đã được nuôi dưỡng đủ một năm, đem cấy phục hồi lên bốn rạn tự nhiên ở phía Nam đảo Phú Quốc. Đây cũng là những điểm lặn mà chúng tôi thường xuyên đưa khách tới khám phá – quan sát một cách có ý thức. Đây là “trái ngọt” đầu tiên của vườn ươm.

Tất cả đều hướng về một đích: phục hồi đa dạng sinh học và xây dựng mô hình du lịch biển bền vững – nơi mỗi chuyến lặn ống thở của khách không chỉ là khám phá, mà còn là một phần đóng góp cho việc tái tạo.

Ai từng lặn ống thở ở Phú Quốc 5 – 10 năm trước và quay lại hôm nay đều có thể cảm nhận được một điều gì đó đang thiếu vắng. Đó không phải là cảm giác mơ hồ. Đó là sự thật khoa học:

Acropora pulchra – loài san hô sừng hươu từng bao phủ rộng khắp các rạn Phú Quốc – hiện chỉ còn dưới 2% độ phủ trong tự nhiên.

Con số dưới 2% là kết quả tích luỹ của ba nguyên nhân chồng chéo:

Đợt sóng nhiệt biển toàn cầu mùa hè 2024 đã gây tẩy trắng san hô trên diện rộng. Đây là một sự kiện khí hậu nghiêm trọng mà cả hệ sinh thái biển thế giới phải chịu đựng, và Phú Quốc không nằm ngoài.

Ô nhiễm từ hoạt động du lịch không kiểm soát – rác thải, dầu nhớt từ các tàu du lịch, hóa chất từ đất liền tràn ra  làm nước biển dần thay đổi tính chất, ảnh hưởng đến khả năng quang hợp và sinh sống của tảo cộng sinh trong san hô.

Tổn thương cơ học từ va chạm tàu thuyền, neo tàu thả xuống nền san hô, các hoạt động khai thác hải sản gây vỡ và làm chết những cấu trúc san hô đã mất hàng chục năm để hình thành.

Có ba lý do khiến tháng 4 năm nay trở thành thời điểm bắt buộc mà chúng tôi triển khai cấy san hô song song việc vận hành trải nghiệm cho khách hàng mỗi ngày:

Thứ nhất, vườn ươm đã chật. Sau một năm nuôi dưỡng từ tháng 4/2025, các cụm san hô đã lớn vượt sức chứa của hệ dây treo. Nếu không tách và cấy ra ngoài kịp thời, chính các cụm mẹ sẽ bắt đầu cạnh tranh với nhau về không gian và dinh dưỡng, kìm hãm tăng trưởng và lãng phí cả một chu kỳ đầu tư.

Thứ hai, mùa xuân là cửa sổ sinh học vàng. Các nghiên cứu cho thấy mảnh san hô cấy trong mùa xuân có tốc độ phát triển cao hơn mùa thu khoảng 1,2 đến 1,3 lần. Đây là cơ hội mà OnBird không thể bỏ qua.

Thứ ba và quan trọng không kém  bốn rạn được chọn cấy đều là rạn viền bờ chỉ tiếp cận được từ tháng 4 đến tháng 10 hàng năm. Đây là cửa sổ thời tiết duy nhất trong năm để đội có thể vào triển khai.

100% nguồn giống đến từ vườn ươm OnBird

Một nguyên tắc OnBird tuân thủ tuyệt đối: không thu thập san hô khỏe mạnh từ tự nhiên.

Tất cả nguồn giống cấy trong chiến dịch này đều đến từ Vườn ươm San hô OnBird Nursery Coral Garden ở Nam đảo Phú Quốc. Quy trình thu thập giống cũng có triết lý riêng: các cụm trong vườn ươm đều được phân mảnh từ những cụm san hô đã suy thoái, hoặc bị phân tách một phần trong tự nhiên  và OnBird luôn cấy trả lại rạn một phần sau khi thu thập.

OnBird Reports Encouraging Outcomes from Phu Quoc Coral Nursery.

Ba loài san hô được đưa trở lại biển trong đợt này

Acropora pulchra – San hô Sừng hươu là loài chủ lực. Các cụm có độ tuổi 1 năm, kích thước 10 đến 20 cm, được dưỡng từ tháng 4/2025. Đây là loài có tốc độ phát triển nhanh ấn tượng – từ 15 đến 40 cm mỗi năm tuỳ điều kiện nước. Cấu trúc phân nhánh của chúng tạo ra những khe ngách đan xen, là nơi cư ngụ và đẻ trứng lý tưởng cho cá con. Nói cách khác, cấy được loài này là đang xây lại “khung nhà” cho cả một cộng đồng sinh vật biển.

Porites cylindrica – San hô Bướu là một câu chuyện đặc biệt. Đây là loài đã chống chịu và vượt qua được đợt tẩy trắng kỷ lục mùa hè 2024. Các cá thể sống sót dường như đã tiến hoá thích nghi với ngưỡng nhiệt độ nước mới  một dấu hiệu cực kỳ quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu. OnBird đã kịp thời thu thập và đưa vào ươm để nhân giống cho công tác phục hồi.

Acropora rosaria – San hô Hoa anh đào là điểm nhấn về mặt thẩm mỹ và đa dạng di truyền. Loài này tạo các cụm dạng bụi hoặc đệm nông, với thân chính có nhiều nhánh phụ. Điều thú vị là giống Cherry Blossom ở Phú Quốc có một đặc điểm rất riêng: màu xanh ngọc emerald đặc trưng giống màu nước biển Phú Quốc, khác biệt so với các quần thể cùng loài ở những vùng khác trong Đông Nam Á. Loài này phát triển tới 20 cm mỗi năm.

Bên cạnh đó, vườn ươm OnBird còn đang nuôi dưỡng Acropora grandis – San hô Đá cho các đợt cấy giai đoạn tiếp theo.

Phương pháp cấy: đại mảnh là chính, vi mảnh hỗ trợ

Đội OnBird áp dụng tỷ lệ 95% cấy đại mảnh và 5% cấy vi mảnh. Đại mảnh có khả năng sống sót cao hơn và tạo cấu trúc rạn nhanh hơn. Vi mảnh được dùng cho những trường hợp cụm bị gãy vỡ trong quá trình thao tác  không bỏ phí mảnh nào.

San hô được cấy lên các khối Porites đã chết hoặc các khối san hô khối có sẵn trên rạn tận dụng giá thể tự nhiên, tuyệt đối không đưa vật liệu lạ như xi măng, bê tông hay khung kim loại lớn vào môi trường biển.

Ba công cụ cố định, mỗi thứ một vai trò

Đinh đóng vào nền cứng để cố định ban đầu, giữ chắc cụm san hô trên giá thể.

Dây kẽm buộc giữ cụm vào đinh. Theo thời gian, dây kẽm sẽ bị muối biển ăn mòn dần và tiêu biến đó là điều được tính toán trước. Đến lúc đó, san hô đã có đủ thời gian phát triển bộ rễ bám chắc vào giá thể.

Keo sinh học bịt các điểm tiếp xúc, hỗ trợ rễ san hô bám nhanh vào nền, tăng tỷ lệ sống của những ngày đầu tiên – giai đoạn quyết định.

Phương pháp này không phải sáng tạo riêng của OnBird. Đây là cách tiếp cận đã được kiểm chứng quốc tế. Một nghiên cứu năm 2025 về vườn san hô Acropora tại đảo Boundary (Hải Nam, Trung Quốc) ghi nhận tỷ lệ sống trên 94% sau 246 ngày với phương pháp tương tự.

Bốn rạn được chọn và lý do Sword Reef đặc biệt

Little Hill, North Little Hill, Sword Reef và Turtlehead Reef đều là những rạn viền bờ phía Nam đảo Phú Quốc. Chúng có một đặc điểm chung quan trọng: chỉ có thể tiếp cận để khám phá từ tháng 4 đến tháng 10 hàng năm – tương ứng mùa hè ở Phú Quốc, khi điều kiện nước và sóng đủ ổn định cho hoạt động lặn ống thở.

Đây cũng là lý do mùa hè được xem là giai đoạn lý tưởng để khám phá các rạn san hô đẹp nhất phía Nam đảo và là lúc Lựa chọn hàng đâu – OnBird Signature đưa khách đến những điểm này.

Trong bốn rạn, Sword Reef nổi bật như rạn lý tưởng nhất cho công tác cấy phục hồi. Lý do nằm ở ba đặc điểm: độ sâu chỉ từ 0,5 đến 4 mét giúp đội thao tác dễ dàng mà không cần thiết bị lặn phức tạp; thềm cát trải dài cho phép tiếp cận và chuẩn bị thuận lợi; và rạn có sẵn rất nhiều giá thể tự nhiên, những khối san hô đã suy thoái và chết,sẵn sàng làm nền cho các cụm cấy mới mà không cần bất kỳ can thiệp công trình nào.

Nhật ký bốn ngày đầu: từ 25 mảnh đến 132 cụm

Tính đến ngày 24/04/2026, chiến dịch đã hoàn thành 4 trong 15 ngày triển khai. Câu chuyện của bốn ngày này là câu chuyện của một đội đang trưởng thành nhanh chóng.

Năng suất tăng rõ rệt theo từng ngày. Từ 25 mảnh ngày đầu, lên 132 cụm trong ngày thứ tư – một bước nhảy đáng kể khi đội đã thuần thục quy trình và làm chủ địa hình.

Ngày 24/04 đánh dấu một bước ngoặt: lần đầu tiên trong chiến dịch, cả ba loài Acropora pulchra, Acropora rosaria và Porites cylindrica được cấy đồng thời. Đây cũng là ngày áp dụng kỹ thuật cấy theo địa hình rạn thay vì cấy theo điểm rời rạc bám sát đường viền và gờ tự nhiên của rạn để tạo độ phủ liên tục.

Sau 6 tháng, đội thực địa của OnBird đã nhân ba

Dự án Reef Regeneration không chỉ phát triển về quy mô địa lý hay số lượng cấy. Điều đáng nói nhất có lẽ là sự trưởng thành của con người.

Tháng 10/2025 tại Coral Jungle Reef, giai đoạn khởi đầu của dự án, đội thực địa chỉ có 3 thành viên đội Hướng dẫn viên: Khu vực thí điểm rộng 500m². Đó là những bước đi đầu tiên, cẩn trọng và đầy thử nghiệm.

Tháng 4/2026, đội đã mở rộng lên hơn 9 thành viên Onbirders và còn tiếp tục mở rộng. Phạm vi triển khai cũng không còn là một khu thí điểm nữa, mà là bốn rạn trọng điểm trên toàn vùng biển Nam đảo.

Sau sáu tháng, đội thực địa đã nhân ba về quy mô. Đây là chỉ dấu cho thấy năng lực vận hành chương trình tái tạo rạn của OnBird đang trưởng thành theo cách có hệ thống và bền vững  không phải theo kiểu mở rộng vội vàng, mà là kết quả của việc đào tạo, tích luỹ kinh nghiệm và nâng dần năng lực từng cá nhân.

\Điều khách hàng sẽ thấy trong mùa tới (tháng 4 đến tháng 10)

Với những vị khách lựa chọn chuỗi tour OnBird Signature trong mùa hè 2026, bốn rạn này sẽ xuất hiện trong lộ trình không phải như những điểm lặn vô danh mà như những địa điểm phục hồi sinh thái đang vận hành.

Cụ thể, điều khách sẽ tận mắt nhìn thấy bao gồm:

• Mốc đinh và dây kẽm cố định trên các giá thể tự nhiên — bằng chứng vật lý của công tác phục hồi
• Mảnh cấy mới được đánh dấu rõ ràng để theo dõi tăng trưởng
• Đàn cá rạn quay về định cư trong sinh cảnh mới (sau vài tháng kể từ ngày cấy)

Và quan trọng nhất, mỗi hướng dẫn viên Phú Quốc của OnBird đều được đào tạo để giải thích về các loài san hô, phương pháp phân mảnh, và vai trò sinh thái mà mỗi rạn đảm nhận trong hành lang biển phía Nam đảo.

“Một chuyến lặn ống thở với OnBird không đơn thuần là một chuyến lặn. Đó là cơ hội để chứng kiến quá trình phục hồi đang diễn ra- từng mảnh, từng rạn, từng chuyến tour một.”

Lộ trình tháng tới: quan trắc bắt đầu ngay

Sau khi chiến dịch 15 ngày khép lại, công việc chưa kết thúc. Đội ghi nhận tư liệu dưới nước sẽ quay lại các điểm cấy theo lịch quan trắc ba mốc:

Sau 30 ngày — quan trắc đầu để đánh giá tỷ lệ sống ban đầu và kiểm tra độ bám của các mảnh cấy.

Sau 90 ngày — đo tăng trưởng, ghi nhận độ dài mở rộng của cành và tình trạng các cụm.

Sau 180 ngày — đánh giá hệ sinh thái, đặc biệt là sự quay trở lại định cư của cá rạn trong sinh cảnh mới.

Song song với đó, vườn ươm OnBird tiếp tục phân tách giống mới. Acropora grandis và Porites cylindrica đang được nuôi dưỡng cho giai đoạn tiếp theo — Khu Rừng San Hô Bắc đảo Phú Quốc, dự kiến khởi động từ tháng 10/2026.

Mỗi mảnh san hô là một câu chuyện sẽ được kể

Phục hồi rạn san hô không phải công việc của một mùa, một chiến dịch, hay thậm chí một thế hệ. Đó là cam kết dài hạn và mỗi mảnh san hô được cấy hôm nay là một viên gạch trong cấu trúc đó.

Khám Phá. Bảo Tồn. Tái Tạo.

OnBird Phú Quốc · Reef Regeneration Project · Tháng 4/2026

Tìm hiểu thêm về dự án của chúng tôi tại: onbird.vn/regeneration